تا به جاى باز دهند ، او گفت : من پنداشتم خردى دارى ، من از راه دراز ( 1 ) آمده‌ام با لشكرهاى ( 2 ) گران و با پيلان تا اين خانه كه شرف شماست - قديما و حديثا - ( 3 ) در اوست ويران ( 4 ) كنم . تو در شترى چند گرگن حديث مىكنى ، گفت : چنين است ، مرا با شتر خود كار است ، از حديث خانه انديشه ندارم ( 5 ) كه : انّ للبيت ربّا يحفظه ، خانه را خداى هست كه نگاه دارد و اين نباشد ( 6 ) الَّا سخن مؤمنان و موحّدان ، جز جاهلى نباشد ابلهى كه اين حديث روايت كند ، آنگه گويد : فرقى نيست در كفر ميان ايشان كه به خراب خانه آمده بودند و ميان عبد المطَّلب كه آن گفت . [ و امّا به روايت ديگر كه گفت : ] » من بر ملَّت ابراهيمام ، آن كس كه گويد گويندهء اين كلمت كافر باشد ، كافر او باشد براى آن ، كه رسول - عليه السلام - [ را ] » مىفرمايد ( 9 ) : وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً ( 10 ) . . . ، و رسول مىگويد : انا على ملَّة ابراهيم . و از يوسف عليه السلام - حكايت اين است : وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ ( 11 ) . . . ، دگر آن كه پيغامبر گفت : براى او استغفار مىكنم و استغفار مىكرد ، و مسلمانان نيز در رسول نگاه كردند براى پدران مشرك خود استغفار مىكردند تا خداى تعالى آيت فرستاد و نهى كرد . اگر اين روايت درست است ، استغفار رسول - عليه السلام - براى أبو طالب - رحمة اللَّه عليه - من ادل الدليل على ايمانه باشد ، براى آن كه ، رسول - عليه السلام - كه قبله و قدوهء همهء عالم است در علوم دين چگونه شايد كه اين مايه نداند از اصول دين كه براى مشركان مصرّ بر كفر ، استغفار نشايد كرد كه او را واجب آن است كه از او تبرّا كند و در امّت او كمتر كس اين هر دو مسأله ( 12 ) داند ( 13 ) ، اين طعن بر رسول است ، آنگه اگر درست شود ، هم آيت را و هم روايت را ، تفسيرى [ 118 - پ ] ظاهر و تأويلى در خور است . اما روايت ممتنع نباشد كه رسول - عليه السلام - براى أبو طالب استغفار كرد . و

--> ( 1 ) . آو ، آج ، بم ، لب : دور . ( 2 ) . آو ، آج ، بم ، لب : لشكرى . ( 3 ) . آو ، آج ، بم ، لب : قديمان و حديثان . ( 4 ) . آو ، آج ، بم : بيران . ( 5 ) . آو ، آج ، بم ، لب : نمىدارم . ( 6 ) . اساس : باشد ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 8 - 7 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : مىفرمايند . ( 10 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 125 . ( 11 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 38 . ( 12 ) . آو ، آج ، بم : ملَّت . ( 13 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، مج : دانند كه .